"मॅथ्समॅजिशियन"
हा माझा लेख लोकरंग (लोकसत्ता) रविवार दि. २८ एप्रिल २०१३म्ध्ये प्रसिद्ध झाला आहे
भालचंद्र अवधूत नाईक
॥श्री:॥
“बाळपणीच
सर्वज्ञता वरी तयांते” या वर्णनाची आठवण व्हावी अशी गणिती प्रतिभा, आकड्यांशी लीलया
खेळणाऱ्या शकुंतलादेवींकडे होती. “मानवी संगणक”
असे त्यांना म्हटले जाई एवढे त्यांचे आकडेमोडीवर प्रभुत्व होते. मोठमोठ्या संख्यांचे
गुणाकार, भागाकार आदि गणिती क्रिया त्या चटकन करत; पण अचंबित करणारी गोष्ट म्हणजे त्यांचे
शालेय शिक्षणही झालेले नव्हते.
बेंगळुरु येथील सेंट टेरेसा
कान्व्हेंटमध्ये पहिलीसाठी त्यांचे नांव नोंदविण्यांत
आले होते; पण गरिबीमुळे मासिक २ रु फी सुद्धा भरता न आल्यामुळे त्यांना शाळा सोडावी
लागली होती. शालेय शिक्षण नसतानाही कुटुंबाच्या भरणपोषणाची जवाबदारी त्यांना उचलावी
लागली. परमेश्वरी कृपेमुळे लाभलेल्या प्रतिभेमुळे गणिती कार्यक्रम मिळत गेले आणि जवळजवळ
गेली ८० वर्षे त्यांनी गणिताचा आनंद घेतला आणि प्रेक्षकांनाही उपभोगू दिला. अशा या
शकुंतलादेवींचे निधन बेंगळुरूच्या रुग्णालयांत अल्पशा आजारानंतर रविवार दि. २१ एप्रिल
२०१३ ला झाले तेव्हां त्यांचे असंख्य चाहते हळहळले यांत नवल नाही.
एका
कानडी गरीब ब्राह्मण कुटुंबांत त्यांचा जन्म ४ नोव्हेंबर १९२९ या दिवशी झाला (काही
बातमीपत्रांत १९३९ असे दिलेले आहे.) मंदिरातील पुजारी न बनता त्यांच्या वडिलांनी सर्कसमधील
कलावंत म्हणून जगण्याचे ठरविलेले होते.उंच झुल्यांवरील कसरतींबरोबरच प्रेक्षकांच्या
मनोरंजनासाठी पत्त्यांचे जादूचे प्रयोगही ते करत असत. आपल्या मुलीची स्मरणशक्ती चांगली
आहे हे त्यांनी ओळखले होते. हातचलाखीने ते जादू करत पण त्याची मुलगी शकुंतला केवळ स्मरणाने
सर्व पत्ते बरोबर सांगत असे म्हणून वयाच्या ३ऱ्या वर्षीच त्यांनी तिला मदतीला घेणे
सुरू केले. गणनक्रियेतील तिची सहजता आणि अचूकता प्रेक्षकांना अचंबित करत असे. थोड्याच
अवधीत तिच्या गणिती कौशल्याची प्रसिद्धी सर्वत्र होऊ लागली आणि वयाच्य़ा केवळ ६ व्या
वर्षीच म्हैसूर विश्वविद्यालयांत त्यांचा पहिला गणिती कार्यक्रम झाला.
आपल्याला
बुद्धिदात्या गणेशाच्या कृपेने ही “दैवी देणगी” प्राप्त झाली असे त्यांनी म्हटले आहे.
सततच्या कार्यक्रमाने त्यात अधिकाधिक सफाई येत गेली आणि अनेक विक्रम नोंदविले गेले.
१८ जून १९८०ला लंडन येथील इंपीरियल कॅ।लेजमध्ये त्यांचा एक कार्यक्रम झाला होता. त्यावेळी
त्या कॅ।लेजमधील संगणक विभागातील प्राध्यापकांनी दोन तेरा अंकी संख्यांचा गुणाकार करण्यास
सांगितले. त्या संख्या अशा:
७,६८६,३६९,७७४,८७०
X २,४६५,०९९,७४५,७७९
या गुणाकारचे अचूक उत्तर त्यांनी केवळ
२८ सेकंदात दिले होते. १९९५च्या गिनीज बुक आफ वर्ल्ड रेकॅ।र्डस मध्ये त्याची नोंद झाली
आहे.
सर्वसामान्यांना
सहज समजेल आणि गणिताची गोडी वाढेल असे कार्यक्रम त्या करत असत. कोणत्याही तारखेचा वार
क्षणार्धांत सांगण्यांत त्यांचा हातखंडा होता. कित्येक विद्यार्थी, शिक्षक, प्राध्यापक,
गृहिणी त्यांना आपल्या जन्मतारखेचा वार सांगण्याची विनंती करत आणि त्या त्याचे
अचूक उत्तर ताबडतोब देत असत. हे कार्यक्रम
बघायला मोठमोठ्या व्यक्ती येत असत. त्यांच्या घरच्या फोटॊ आल्बममध्यॆ अशा मोठ्या व्यक्तींबरोबर
त्यांचे काढलेले अनेक फोटो आहेत त्यांत माजी राष्ट्रपती ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांच्या
सारखे शास्त्रज्ञ, माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी, हिलरी क्लिंटन, सचिन तेंडुलकर, कपिल
देव असे अनेक आहेत.
त्यांना
काही जलद गणिताच्या रीती माहीत असाव्यात आणि त्याच्या जोरावर त्या सवयीने चटकन उत्तर
देणे त्यांना जमत असावे अशी माझी समजूत होती. माझ्या एका विद्यार्थ्याने त्यांचा एक
कार्यक्रम दूरदर्शनवर पाहून दहा अंकी संख्येचे पाचवे मूळ कसे काढतात असा प्रश्न विचारला
होता. त्यावेळी त्याची रीत मी त्याला सांगितली पण तो जेव्हा म्हणाला की शकुंतला देवींनी
२०१ अंकी संख्येचे २३वे मूळ केवळ ५० सेकंदात सांगितले; तेव्हां मी अवाक झालो. ही दैवी
देणगीच असली पाहिजे हे मला पटले. मी असे वाचले आहे की त्या काळच्या UNIVAC 1108 या संगणकालाही ते उत्तर काढायला ६०
सेकंद लागले तेव्हा संगणकावरही मात करणाऱ्या या व्यक्तिमत्त्वाला मी मनोमन नमस्कार
केला.
त्यांनी
अनेक पुस्तके लिहिली आहेत. त्यांचे “फिगरिंग द जॅ।य आफ नंबर्स” हे माझे आवडते पुस्तक.त्यांत
त्यांनी साध्या पाढ्यांपासून सुरुवात करून अनेक गणिती क्रियांमागची गूढे मनोरंजक पद्धतींनी
उलगडली आहेत. “पझल्स टू पझल यू’, ’फन विथ नंबर्स”, ’इन द वंडरलण्ड आफ नंबर्स’ ही आणखी
त्यांची काही चांगली पुस्तके. कोडी सोडविण्याच्या छंदातून गणिताची गोडी लागते आणि गणिती
कौशल्यही विकसित होत जाते असे त्या म्हणत. सर्वांना विशॆषतः मुलांना गणिताची गोडी लागावी
आणि गणिताचा आनंद उपभोगायला मिळावा यासाठी त्या प्रयत्न करीत. एक गणिती विश्वविद्यालय
काढण्याचे त्यांचे स्वप्न होते. ’अवेकन द जीनियस
इन युवर चाइल्ड’ हे त्यांचे अत्यंत उपयुक्त
पुस्तक आहे.
गेली
कांही वर्षे आपल्या शीघ्र गणिताधारे कुंडली मांडून लोकांना भविष्याविषयी मार्गदर्शन
करत होत्या. अनेकांनी त्याचा लाभ घेतला आहे. ज्योतिष जाणून घेणाऱ्यांसाठी ’
Astrology for you’ हे पुस्तक लिहिले आहे.
भालचंद्र अवधूत नाईक
९८२०६८२३२८
|
२०१ अंकी संख्येचे २३वे मूळ
|
|
२ X २ X २
X २ X २…..अशा प्रकारे २ ही संख्या २३ वेळा घेऊन गुणाकार केला तर उत्तर ८३८८६०८ येते.
ही ७ अंकी संख्या आहे. हे गणिती भाषेत २चा
२३वा घात ८३८८६०८ असे सांगितले जाते.
किंवा ८३८८६०८ या ७ अंकी संख्येचे २३वे मूळ
२ आहे असे म्हटले जाते.
शकुंतलादेवींना
एका कार्यक्रमांत पुढील संख्या दिली होती . यात एकूण २०१ अंक आहेत.
या संख्येचे २३
वे मूळ त्यांना काढण्यास सांगितले होते. याचे उत्तर त्यांनी केवळ ५० सेकंदात दिले.
त्याची गिनीज बुक आफ वर्ल्ड रेकार्ड मध्ये नोंद झाली आहे
91674867692003915809866092758538016248310668014430862240712651642793465704086709659
32792057674808067900227830163549248523803357453169351119035965775473400756816883056
20821016129132845564805780158806771
यात एकूण २०१ अंक आहेत. या संख्येचे
२३ वे मूळ त्यांना काढण्यास सांगितले होते. याचे उत्तर त्यांनी केवळ ५० सेकंदात दिले.
त्याची गिनीज बुक आफ वर्ल्ड रेकार्ड मध्ये नोंद झाली आहे
|
